ساختمان نوعی سازه است که با مصالحی خاص ساخته میشود و شامل زیر بنا، زیر ستون، دیوار، کف، سقف، دودکش، خدمات لوله کشی و ساختمانی، سکوهای ثابت، ایوان، بالکن، قرنیز یا جلوآمدگی، بخشی از یک ساختمان یا هر چیز دیگری که به آن وصل شده یا هر دیوار محصوری که یک زمین یا فضا را از سازه مشابه مجزا میکند، میباشد. خانهها، کارخانهها، مراکز خرید، بیمارستانها و غیره از انواع ساختمانها هستند.
انواع ساختمان
ساختمانها ممکن است شامل سازههای سنگی باربر، بتن غلطکی (RCC) و یا سازههای ساخته شده از فولاد باشند. انواع مختلفی از ساختمانها وجود دارند که عبارتند از:
۱. ساختمانهای مسکونی
این ساختمانها برای اهداف مسکونی معمولی مورد استفاده قرار میگیرند و امکانات رایج برای خواب، زندگی و آشپزی را فراهم میکنند. ساختمان باید شامل یک یا چند محل اقامت خانوادگی، آپارتمان و گاراژهای خصوصی باشد.
۲. ساختمانهای آموزشی
این نوع ساختمانها برای مؤسسات آموزشی مانند مدارس یا کالجهایی هستند که توسط یک هیئت مدیره، دانشگاه یا هر نهاد وابسته مشابه اداره و شناخته میشوند. این ساختمانها باید امکانات آموزشی، تحصیلی و تفریحی مربوط به اهداف آموزشی را فراهم کنند. علاوه بر این، وجود ساختمانهای مسکونی مناسب برای کارکنان و یا دانشجویان ساکن در محوطه دانشگاه نیز اجباری است.
۳. ساختمانهای سازمانی
این نوع ساختمانها شامل اماکنی میباشند که توسط دولت، سازمانهای نیمه دولتی و یا اتحادیههای ثبت شده برای اهداف خاص ساخته میشوند. این اهداف خاص شامل درمان بیماریهای جسمی و یا روانی، بیمارستانهای کودکان، خانههای سالمندان، مراکز مراقبت از کودکان بی سرپرست یا زنان رها شده، سالنهای اجتماعات برای فعالیتهای فرهنگی و یا وابسته و همچنین امکانات اقامتی مذهبی از قبیل دارامشالاها، زندانها، مراکز درمانی، بازداشتگاهها، دارالتادیبها میشود.
۴. ساختمانهای جمعی
در این ساختمانها، اجتماعات عمومی برای اهداف سرگرمی، تفریحی، اجتماعی، مذهبی، ملی، مدنی، مسافرتی و یا سایر اهداف مشابه برگزار میشود. نمونهی این نوع ساختمانها، خانههای سینما، خانههای تئاتر، سینماهای ماشین رو، سالنهای اجتماعات، باشگاههای ورزشی، ساختمانهای شهرداری، تالارهای کنفرانس، سالنهای نمایشگاهی، موزهها، سالنهای بدنسازی، مجتمعهای ورزشی، رستورانها، مراکز شبانهروزی، کلوپهای رقص، باشگاههای ورزشی، اماکن عبادتی، ایستگاههای اتوبوس، ایستگاههای تاکسی، ایستگاههای راهآهن، فرودگاهها، اسکلهها و غیره میباشد.
۵. ساختمانهای تجاری
اگر یک ساختمان یا بخشی از آن، در درجه اول برای نگهداری سوابق معاملات تجاری، حسابهای بانکی، اهداف حسابداری و یا مدیریت انواع دیگر تراکنشهای مالی استفاده شود، میتوان آن را به عنوان یک ساختمان تجاری طبقهبندی کرد. ساختمانهای تحت این طبقه، شامل دفاتر، بانکها، ساختمانهای دادگستری و سایر موسسات حرفهای هستند که اهداف فوق را در بر میگیرند.
۶. ساختمانهای بازرگانی
این ساختمانها برای دفاتر معاملات املاک، فروشگاهها و یا نمایشگاههای فروش کالاهای تجاری عمده و یا خرده استفاده میشوند. چنین ساختمانهایی همچنین باید امکانات اداری، انباری و خدماتی لازم برای تجارت در همان ساختمان را نیز فراهم کنند.
۷. ساختمانهای صنعتی
ساختمانهایی که برای ساخت، گردآوری و یا پردازش محصولات یا مواد مورد استفاده قرار میگیرند، به عنوان ساختمانهای صنعتی شناخته میشوند. این واحدها، شامل واحدهای تولیدی، کارخانههای مونتاژ، نیروگاهها، پالایشگاههای نفت، کارخانههای گازی، لبنیات، آزمایشگاهها و غیره میباشند.
۸. ساختمانهای ذخیرهسازی
اگر یک ساختمان یا بخشی از آن برای ذخیره کالاها، وسایل، اموال و غیره استفاده شود، آنگاه به عنوان ساختمان ذخیرهسازی طبقهبندی میشود. این ساختمانها، شامل بارخانهها، سردخانهها، واحدهای ذخیره غلات، انبارها، اصطبلها، انبارهای حمل بار، مخازن ترانزیت، آشیانهها، پایانههای کامیون، گاراژهای عمومی و غیره میباشند.
۹. موسسات عمدهفروشی
ساختمانهای تحت این طبقه، شامل تأسیساتی هستند که بطور کامل یا جزئی از آن، برای تجارت و یا تولید عمدهفروشی استفاده میشود. موسسات عمدهفروشیها، از ساختمانهای بارخانه و یا انبار خود، برای ارائه خدمات حمل و نقل کامیون و یا خدمات رزرو حمل و نقل کامیون استفاده میکنند.
۱۰. ساختمانهای با کاربریهای مختلف
این ساختمانها، برای اهداف مسکونی و همچنین برای انجام فعالیتهای غیر مسکونی مورد استفاده قرار میگیرند.
۱۱. ساختمانهای پرخطر
این نوع ساختمانها توسط دولت، بیشتر به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند که عبارتند از:
- ساختمانهای مورد استفاده برای تولید، پردازش، جابجایی یا ذخیرهسازی مواد رادیواکتیو، مواد منفجره با قابلیت اشتعال سریع با/بدون پتانسیل تولید دودهای مسموم یا انتشار گازهای قابل انفجار.
- ساختمانهای مورد استفاده برای تولید، پردازش، جابجایی یا ذخیره موادی که بسیار قلیایی، سمی یا مضر هستند؛ از جمله اسیدها یا مواد شیمیایی دیگری که تولید دودهای منفجره یا سمی میکنند و مخلوطهای انفجاری یا موادی که قادر به تجزیه مواد در ذرات ریز هستند و باعث اشتعال خودبخودی میشوند.
۱۲. ساختمانهای مجزا
بنایی متشکل از سقف و دیوارهایی که از ساختمان دیگر جدا شده و دارای فضاهای باز در محدوده آن میباشند.
۱۳. ساختمانهای نیمه جدا شده با دیوار مشترک
این ساختمانها، از سه طرف از ساختمان دیگر مجزا هستند و دارای فضاهای باز در تمام آن سه طرف میباشند. (فضاهای باز به عنوان بخشهای جدایی ناپذیر خانه، در معرض دید آسمان قرار دارند.)
۱۴. ساختمانهای چند طبقه و یا بسیار بلند (آسمان خراش)
این ساختمانها، از بیش از ۴ طبقه تشکیل میشوند و ارتفاع معمولشان، بیش از ۱۵ متر (بدون چارچوب زیر بنا) و یا ۱۷.۵ متر (با چارچوب زیر بنا) بالاتر از سطح متوسط جاده میباشند.
۱۵. زاغهها
این ساختمانها، از سطح پایینی از تعمیر و نگهداری و شرایط سکونتی بدی برخوردار هستند که ناشی از بهداشت و تهویه نامناسب و سایر عوامل آسیب زا میباشد. زاغهها، طبق قوانین مربوطه توسط یک مقام ذیصلاح برچسبگذاری میشوند.
۱۶. ساختمانهای ناامن
ساختمانهایی که از نظر ساختاری ضعیف بوده و در نتیجه ناامن، غیر بهداشتی یا آلوده میباشند. این ساختمانها، از امکانات ورودی و خروجی مناسبی برخوردار نیستند و مستعد خطرات آتش سوزی و دیگر خطرات مرگ باری برای انسان میباشند که با توجه به کاربردهای موجود آن، میتواند خطری برای امنیت، سلامتی و یا رفاه عمومی ساکنان تلقی شود. طبق مقررات دولت، این ساختمانها باید طبق دستورالعمل مرجع ذیربط، در صورت امکان، مرمت و در غیر این صورت، تخریب شوند.
۱۷. ساختمانهای ویژه
این یک مجموعه همه جانبه است که شامل ساختمانهای مونتاژ، ساختمانهای صنعتی، مراکز عمده فروشی، ساختمانهای پر خطر، هتلها، خوابگاهها و ساختمانهایی با تهویه مطبوع مرکزی که بیش از ۱۵ متر ارتفاع و بیش از ۶۰۰ متر مربع مساحت داخلی دارند، میشود.
۱۸. پارکینگهای چند طبقه
این ساختمانها، معمولا دارای دو یا چند طبقه در زیرزمین و دو یا چند طبقه در روی زمین میباشند که برای پارکینگ اتومبیل، دوچرخه، اسکوتر و سایر وسایل نقلیه موتوری استفاده میشوند.
اجزای سازندهی ساختمان
اجزای سازندهی ساختمان، مواد اساسی برای ساخت و ساز ساختمان به شمار میروند. تمام ساختمانهایی که تا به حال ساخته شدهاند، مولفههای یکسانی مانند فونداسیون (پی)، ستون پایه و روبنا دارند. ساختمانها همچنین با دیوارها، ستونها، کف، اتاقها و سقفها نیز ساخته میشوند. به طور کلی، اجزای اصلی سازندهی ساختمانها عبارتند از:
۱. فوندانسیون (پی)
پی، مهمترین مرحله ساخت و ساز است که تمام بار ساختمان بر روی آن قرار دارد. پایهریزی ساختمان، بسته به نوع ساختمان، با مواد مختلف و روشهای متفاوتی انجام میشود. در صورت عدم اجرای صحیح پایهریزی، ساختمان در مدت کوتاهی دچار مشکل میشود. انواع مختلف فوندانسیون، شامل پایههای سطحی و عمیق هستند:
- فونداسیون سطحی: در نزدیکی سطح زمین ساخته شده و برای ساختمانهایی با بار کمتر استفاده میشود.
- فونداسیون عمیق: در عمق بیشتر زمین ساخته شده و برای ساختمانهایی با بار زیاد و زمینهای نرم استفاده میشود.
۲. ستون پایه
ستون پایه بخشی است که بین سطح زمین و فضای کف ساختمان قرار دارد. این ستونها، معمولا در برابر ورود آب و حشرات مقاوم هستند و به عنوان پایهای برای حمایت از ساختار ساختمان عمل میکنند.
۳. روبنا
روبنا، بخش بالای سطح زیر بنا را تشکیل میدهد و شامل دیوارها، اتاقها، و سایر قسمتهای ساختمان میشود. این بخش از ساختمان، باید به گونهای طراحی و ساخته شود که وزن بارهای عمودی را به پایهها و در نهایت به زمین منتقل کند.
۴. کف
کف، عنصری است که در سطح پایینی اتاق قرار دارد. کفها به روشهای مختلفی ساخته و تزئین میشوند و میتوانند از مواد مختلفی مانند چوب، بتن، سرامیک، و یا سنگ ساخته شوند. کفها باید محکم و مقاوم باشند تا وزن ساکنان و مبلمان را تحمل کنند.
۵. سقف
سقف، در سطح بالای اتاق قرار دارد و به عنوان محافظی در برابر عوامل خارجی مانند باران، برف و آفتاب عمل میکند. انواع مختلفی از سقفها وجود دارند که عبارتند از:
- سقف آبی: برای ساختمانهایی که در مناطق بارانی واقع شدهاند.
- سقف سرد: برای ساختمانهایی که در مناطق گرم واقع شدهاند.
- سقف کاذب: سقفی که در زیر سقف اصلی نصب میشود و به عنوان عایق صوتی و حرارتی عمل میکند.
۶. تیر، سایهبان و جانپناه
- تیرها: عناصر سازهای افقی که بارهای عمودی را تحمل کرده و به ستونها منتقل میکنند.
- سایهبانها: محافظت در برابر باران و آفتاب را فراهم میکنند.
- جانپناهها: دیوارهای کوتاه در لبه تراسها و پلهها که برای ایمنی استفاده میشوند.
۷. در و پنجرهها
- درها: برای ارتباط بین اتاقها و ورودی ساختمان استفاده میشوند.
- پنجرهها: برای ارتباط دیوارها با فضای بیرون و تهویه ساختمان استفاده میشوند.
۸. دیوارها و ستونها
- دیوارها: برای تقسیم فضای داخلی ساختمان و انتقال بار به پایهها استفاده میشوند.
- ستونها: عناصر سازهای عمودی که بارهای عمودی را تحمل کرده و به فونداسیون منتقل میکنند.
۹. نازک کاریهای ساختمان
شامل گچکاری، نقاشی، نجاری، و نصب آسانسور و پلهها میشود. این مراحل نهایی برای زیباسازی و کاربردی کردن ساختمان انجام میشوند.
۱۰. بخشهای خدماتی
شامل سیستمهای آبرسانی، برقکشی، زهکشی، و نصب کمد و گنجهها میشود. این خدمات برای راحتی و کاربردی بودن ساختمان ضروری هستند.
روشهای ساخت خانه
روشهای مختلف ساخت و ساز خانه، تأثیر زیادی بر هزینهها، طراحی معماری، نیازهای تعمیر و نگهداری و ارزش بلند مدت ملک دارند. روشهای رایج ساخت خانه عبارتند از:
۱. چارچوب چوبی
استفاده از چوب به دلیل کم هزینه بودن و قابلیت طراحی متنوع، محبوب است. اما این روش نیاز به نگهداری بالا دارد و ممکن است در برابر حشرات و آتش سوزی آسیبپذیر باشد.
۲. چارچوب فولادی
این روش، دوام طولانیتری دارد و نسبت به چارچوب چوبی، نقایص کمتری دارد. اما هزینه بالاتری دارد و نیاز به تجهیزات و مهارتهای خاصی دارد.
3. آجرکاری
استفاده از بلوک، سنگ و آجر برای ساخت دیوارهای محکم و عایقبندی عالی. این روش معمولاً هزینههای بالاتری دارد اما دوام و استحکام بیشتری فراهم میکند.
۴. بتن
ساخت با استفاده از بتن ریختهگری یا پانلهای پیشساخته. این روش دوام و استحکام بالایی دارد و مناسب برای ساختمانهای بلند و سازههای سنگین است.
۵. تکنیکهای سبز
روشهای دوستدار محیط زیست مانند استفاده از خانههای کاهی، خشتی و پانلهای عایق ساختاری. این روشها کمترین تاثیر زیست محیطی را دارند و به طور کلی به کاهش مصرف انرژی کمک میکنند.
مراحل ساخت ساختمان جدید
مراحل ساخت ساختمان جدید شامل موارد زیر است:
۱. موقعیت مکانی
یافتن زمین مناسب برای ساخت و تایید نقشه اولیه با مشاوره معمار. این مرحله شامل بررسی زمین، قوانین ساخت و ساز محلی و دریافت مجوزهای لازم است.
۲. تهیه نقشهها و مجوزها
دریافت مجوزهای لازم و تهیه نقشههای ساختمانی. این نقشهها شامل پلانهای معماری، سازهای، برقکشی و لولهکشی هستند.
۳. پایهریزی و فوندانسیون
ساخت فونداسیون مناسب با توجه به نوع زمین و ساختمان. این مرحله شامل حفاری، بتنریزی و تقویت فونداسیون است.
۴. ساخت اسکلت و روبنا
ایجاد ساختار اصلی ساختمان با استفاده از مواد مورد نظر. این مرحله شامل ساخت دیوارها، سقف و سازههای اصلی است.
۵. نازک کاری و تزیینات
انجام نازک کاریها و تزیینات داخلی و خارجی ساختمان. این مرحله شامل گچکاری، رنگآمیزی، نصب کفپوش و سایر جزئیات تزئینی است.
۶. نصب تجهیزات و خدمات
نصب سیستمهای آبرسانی، برقکشی، تهویه و سایر خدمات. این مرحله شامل نصب لولهکشی، سیمکشی و تجهیزات الکتریکی است.
با در نظر گرفتن این مراحل، میتوانید ساخت و ساز ساختمان خود را به صورت کارآمد و بهینه پیش ببرید